
جعبه کشش در مسیر لوله فولادی برق، نقطه دسترسیِ قابل بازشدن است که عبور دادن سیم یا کابل از مسیرهای طولانی یا دارای خم را آسانتر میکند. وقتی مجموع خمها میان دو نقطه دسترسی از حد مجاز بیشتر شود، باید مسیر اصلاح یا جعبه کشش مناسب پیشبینی شود. انتخاب محل و اندازه این جعبه به آرایش لولهها، مشخصات هادی و شرایط نصب بستگی دارد؛ صرف نصب یک قوطی کوچک در میانه مسیر کافی نیست.
این راهنما برای مهندس برق، برقکار، ناظر تأسیسات و پیمانکاری نوشته شده که باید پیش از سیمکشی تصمیم بگیرد جعبه را کجا بگذارد، چگونه لوله فولادی را به آن متصل کند و چه کنترلهایی را انجام دهد. تأیید نهایی نقشه و محاسبات با مسئول فنی پروژه و بر اساس مقررات لازمالاجرای محل اجراست.
جعبه کشش برق (Pull Box) محفظهای با درپوش قابل دسترس در مسیر مجرای عبور هادیهاست. هدف اصلی آن ایجاد فضای کافی برای هدایت و عبور کنترلشده هادی، تقسیم عملیات کابلکشی به چند مرحله و دسترسی در زمان بازرسی یا تعویض است. در مقابل، جعبه تقسیم (Junction Box) معمولاً برای ایجاد انشعاب، سربندی و حفاظت از اتصالهای مجاز استفاده میشود. یک محفظه ممکن است هر دو کارکرد را داشته باشد، ولی باید الزامات هر دو از نظر ابعاد، اتصالات و فضای مفید را برآورده کند.
جعبه کشش الزاماً محل بریدن و اتصال دوباره سیمها نیست. در بسیاری از مسیرها هادی بدون قطعکردن از یک سوی جعبه وارد و از سوی دیگر خارج میشود. بنابراین باید شعاع خم مجاز هادی، محل ورود لوله و فضای آزاد داخل محفظه را جداگانه کنترل کرد.
| معیار مقایسه | جعبه کشش | جعبه تقسیم |
| وظیفه اصلی | دسترسی برای عبور و هدایت هادی | سربندی و انشعابگیری مجاز |
| عبور هادی بدون اتصال | کاربرد رایج | ممکن است، اما هدف اصلی نیست |
| مبنای انتخاب ابعاد | نوع کشش، قطر و آرایش لوله، هادی | فضای اتصالات و شمار و اندازه هادیها |
| نکته مشترک | درپوش قابل دسترس و اتصال ایمن لوله | درپوش قابل دسترس و رعایت حفاظت مدار |
اگر هدف شناخت مدلها و کاربریهای محفظه است، صفحه جعبه تقسیم برق را جداگانه ببینید؛ این مقاله بهجای خرید یا قیمت، روی تصمیمهای اجرایی و کنترل نصب تمرکز دارد.
در ویرایش ۱۳۹۵ مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان، بند ۱۳-۷-۳-۷، برای هر بخش لولهکشی بین دو جعبه تقسیم یا وسیله مشابه، بیش از چهار خم ۹۰ درجه یا مجموع ۳۶۰ درجه مجاز دانسته نشده و در صورت عبور از این حد، جعبه تقسیم کششی مناسب پیشبینی میشود. این عدد را باید برای همان بازه بین دو نقطه دسترسی محاسبه کرد، نه برای کل مسیر ساختمان. نسخه مقررات لازمالاجرای پروژه باید پیش از اجرا کنترل شود.
برای نمونه، دو خم ۹۰ درجه و یک خم ۴۵ درجه مجموعاً ۲۲۵ درجه دارند؛ سه خم ۹۰ درجه و دو خم ۴۵ درجه به ۳۶۰ درجه میرسند؛ اضافهشدن یک خم دیگر باعث عبور از حد یادشده میشود. با این حال قرارگرفتن دقیقاً در سقف ۳۶۰ درجه به معنی آسان بودن کشش نیست: طول مسیر، اصطکاک، نوع عایق و قطر مجموعه هادیها نیز بر نیروی لازم اثر میگذارد.
«جعبه کشش را فقط با شمردن تعداد زانوها تعیین نکنید. زاویه واقعی همه خمها را در یک بازه دسترسی جمع بزنید و سپس طول مسیر، اندازه هادی، اصطکاک و امکان بازکردن درپوش را نیز بررسی کنید.»

حتی در یک مسیر مستقیم ممکن است به دلیل طول زیاد، وزن هادی یا محدودیت نیروی کشش، نقطه دسترسی میانی لازم شود. هیچ فاصله ثابت و عمومی را نمیتوان برای همه پروژهها تجویز کرد. مهندس طراح باید ظرفیت تجهیزات کشش، نوع کابل و محدودیت سازنده آن را بررسی کند؛ جعبهای که پشت سقف بسته پنهان شده باشد، عملاً کارکرد دسترسی خود را از دست میدهد.
در مسیرهای دارای تغییر جهت، بهتر است جعبه در محلی قرار گیرد که نصاب بتواند کابل را هدایت کند و درپوش آن هنگام تعمیرات قابل بازشدن باشد. محل را صرفاً بر اساس فضای خالی ظاهری انتخاب نکنید؛ بازشدن درپوش، امکان کار با دست و عدم برخورد با تجهیزات جانبی باید از قبل کنترل شود.
ابتدا مسیر را از تابلو یا جعبه اولیه تا آخرین مصرفکننده روی نقشه مشخص کنید. خمها، نقاط تغییر جنس لوله، موانع معماری و محل دسترسی سرویس را علامت بزنید. بعد مسیر را به بازههای بین دو نقطه دسترسی تقسیم کنید و برای هر بازه مجموع خمها و شرایط کشش را جداگانه بسنجید. این روش از افزودن قوطیهای اضافی و همچنین کشیدن هادی در یک مسیر دشوار جلوگیری میکند.
| وضعیت مسیر | تصمیم اولیه اجرایی | کنترل پیش از تأیید |
| دو خم ۹۰ درجه، طول محدود | ممکن است بدون جعبه میانی اجرا شود | طول مسیر، قطر لوله و شرایط هادی |
| چهار خم ۹۰ درجه | در سقف عددی ذکرشده در ویرایش ۱۳۹۵ | امکان کشش عملی و الزامات ویرایش جاری |
| بیش از مجموع ۳۶۰ درجه | اصلاح مسیر یا افزودن جعبه کشش مناسب | نقشه، محل دسترسی و کنترل دوباره هر بازه |
| مسیر مستقیم اما بسیار طولانی | بررسی نیاز به نقطه کشش میانی | حد مجاز نیروی کشش و دستور سازنده کابل |
| ورود به محیط مرطوب یا خورنده | انتخاب محفظه و آببندی متناسب | درجه حفاظت واقعی و خوردگی اتصالات |
در جانمایی جعبه کشش، فاصله تا تأسیسات دیگر و نحوه مهار جعبه نیز اهمیت دارد. جعبه نباید تنها با اتکا به وزن لولهها نگه داشته شود. اگر چند لوله وارد یک دیواره میشوند، فضای کافی برای مهرهها، بوشینگها و هدایت کابل بدون برخورد با لبههای تیز باید باقی بماند.
برای شناخت شکل مسیر و اثر زانوها بر عبور هادی، مقاله استفاده از زانو در لولهکشی برق را بهعنوان مطلب مکمل بررسی کنید؛ محاسبه تعداد خم در این راهنما مستقل از خرید اتصالات است.
در سیستم لوله فولادی، جعبه فلزی سازگار با شرایط محیط میتواند انتخاب مناسبی باشد؛ اما فلزیبودن به تنهایی نشاندهنده مناسببودن برای همه محلها نیست. برای فضای خشک داخلی، محل شستوشو، محیط مرطوب یا خورنده باید درجه حفاظت، آببندی درپوش، نوع پوشش و سازگاری اتصالها با شرایط واقعی پروژه بررسی شود. بهخصوص سوراخکاری غیراصولی بدنه میتواند پوشش ضدخوردگی یا آببندی را تضعیف کند.
تعداد و سایز لولهها، محل ورود آنها روی دیوارهها، اندازه هادیها، نوع کشش مستقیم یا زاویهدار و فضای لازم برای خمش، همگی بر ابعاد مؤثرند. طول و عرض بیرونی یک قوطی بهتنهایی کافی نیست؛ باید فضای مفید پس از نصب اتصالات نیز لحاظ شود. برای هادیهای درشتمقطع، مقررات اختصاصی ابعاد اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بهعنوان یک مرجع بینالمللی، بند 314.28 استاندارد NEC برای جعبههای کشش و اتصال در شرایط تعریفشده ــ از جمله هادیهای عایقدار با اندازه 4 AWG و بزرگتر ــ قواعد متفاوتی برای کشش مستقیم و زاویهدار دارد. ضرایب آن نباید بدون بررسی دامنه کاربرد و انطباق با استانداردهای لازمالاجرای ایران به همه لولهها تعمیم داده شوند. برای نقشه اجرایی، نوع هادی و الزامات پروژه را مبنا قرار دهید.
«اندازه مناسب جعبه از روی عدد چاپشده روی کاتالوگ بهتنهایی مشخص نمیشود. باید محل ورود هر لوله، مسیر عبور هادی داخل محفظه و فضای باقیمانده پس از نصب بوشینگها را هم روی نقشه و در کارگاه کنترل کرد.»

ابتدا محل نصب و ارتفاع دسترسی طبق نقشه کنترل شود. جعبه باید با بست و پایه متناسب به سازه مهار شود. لوله فولادی با رابط و قطعات اتصال سازگار وارد بدنه شود و در محل ورود، از بوشینگ یا وسیله حفاظت لبه مناسب استفاده شود تا عایق سیم با لبه فلزی تماس آسیبزا نداشته باشد. در مسیرهای فلزی، پیوستگی الکتریکی اتصالات و اتصال بدنه جعبه به سامانه حفاظتی باید طبق طراحی و الزامات مربوط تأمین و آزمون شود.
لبههای برشخورده و جای سوراخهای بدنه را از نظر پلیسه بررسی کنید. پوشش آسیبدیده محل برش یا سوراخکاری باید با روش مورد تأیید پروژه ترمیم شود. همچنین لولهها را طوری همراستا وارد جعبه کنید که برای جبران خطای نصب، فشار دائمی به بدنه یا رابط وارد نشود.
پیش از کشیدن هادی، درپوش را باز کنید و مسیر داخل جعبه را از نظر اشیای خارجی، لبه تیز و اتصالات بیرونزده بازرسی کنید. هنگام عبور هادیها از کشش ناگهانی، پیچاندن شدید دسته سیم و تماس با لبهها پیشگیری شود. رعایت حداقل شعاع خم و نیروی کشش مجاز باید مطابق مشخصات همان سیم یا کابل باشد؛ عدد یکسانی برای همه کابلها وجود ندارد.
جزئیات عمومیِ نصب محفظه و نکات ایمنی آن در مطلب نصب جعبه تقسیم آمده است؛ در جعبه کشش، علاوه بر این نکات باید مسیر عبور هادی در تمام مراحل کابلکشی آزاد و قابل کنترل بماند.
خطای نخست آن است که یک جعبه کشش کوچک فقط برای «شکستن مسیر» اضافه شود، بدون آنکه امکان هدایت هادی در آن وجود داشته باشد. چنین جعبهای ممکن است از نظر ظاهری کامل به نظر برسد، ولی در زمان کابلکشی مشکل را حل نکند.
خطای دوم پنهانکردن درپوش پشت پوشش دائمی سقف یا تأسیسات دیگر است. جعبه کشش باید پس از تحویل هم برای سرویس در دسترس بماند. خطای سوم اتکا به تماس تصادفی قطعات فلزی برای ایمنی است؛ اتصالات فلزی و مسیر حفاظتی باید طبق طرح بررسی شوند، نه فقط از روی ظاهر.
«اگر پس از نصب جعبه، درپوش آن بدون بازکردن سقف یا جابهجایی تجهیز دیگر قابل دسترس نباشد، مسئله فقط تعمیرات آینده نیست؛ همان نقطهای که باید کشش کابل را آسان کند عملاً از دسترس اجرا و بازرسی خارج شده است.»
جعبه کشش در مسیر لوله فولادی برق زمانی مفید است که با جانمایی و اندازه صحیح، امکان کابلکشی کنترلشده و دسترسی آینده را فراهم کند. بررسی مجموع خمها، ابعاد مفید، محل ورود لوله، بوشینگ، پیوستگی فلزی و شرایط محیطی باید پیش از بستن درپوش انجام شود. عدد ۳۶۰ درجه تنها یکی از معیارهای تصمیم است و جای بررسی توان کشش واقعی را نمیگیرد.
برای آشنایی با انواع مسیرها و محصولات قابل استفاده، مشخصات لوله فولادی برق را مشاهده کنید؛ اگر در مرحله انتخاب جعبه و اتصالات هستید، از رفیع برای تطبیق مشخصات قطعات با نقشه اجرایی مشاوره بگیرید.
جهت دریافت مشاوره رایگان فرم زیر را تکمیل نمایید. مشاوران گروه صنعتی رفیع در کمترین زمان ممکن با شما تماس می گیرند.
جهت دریافت مشاوره رایگان فرم زیر را تکمیل نمایید. مشاوران گروه صنعتی رفیع در کمترین زمان ممکن با شما تماس می گیرند.
To receive free consultation, please fill out the form below. Rafi Industrial Group consultants will contact you as soon as possible.